Новости


9 декабря 2016 г.

2011 елда Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе рәисе Ирек Шәрипов Казанга күченеп киткәч, милли йөкне тартырга ир-атлар да, хатын-кызлар да алынып карады. Тик аның җаваплы, четерекле авыр йөк булуын сизеп алгач, әлеге вазифадан баш тарттылар. Шул вакытта «Яңарыш» газетасының баш мөхәррире Рәмзия Илдус кызы әлеге вазифаны алырга батырчылык итте. Аның Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясен җитәкләгәнгә дә 3 елга якын вакыт үтеп киткән. 3 декабрьдә Ижау шәһәрендәге Халыклар дус­лыгы йортында милли-мәдәни автономиянең отчет-сайлау җыелышы узды.

Ул Милли сәясәт министры­ урынбасары Людмила Юрьевна Соковикова, республиканың 11 районыннан һәм Ижау шәһәренең үзеннән килгән милли оешма җитәкчеләре һәм делегатлар катнашында узды. Төп чыгышны Рәмзия Габбасова ясады.

«Безнең төп максатыбыз — балаларны милли рухта тәрбияләү. Шуның өчен бөтен көчебезне яшь буынны тәрбияләүгә бирәбез. Татарстан Республикасы проектлар белән катнашып, грант­лар отарга ярдәм итә. Соңгы өч елда бер генә тапкыр да грант отмыйча калганыбыз булмады. Ике ел фәнни-гамәли конференция уздырдык. Алар…

12 ноября 2016 г.

 

6 ноябрь көнне Ижаудагы филармония концертлар залында Удмуртия Татар иҗтимагый үзәгенең 25 еллык юбилее уңаеннан бәйрәм тантанасы булып узды. Бәйрәм чарасында Удмуртия Республикасы Башлыгы һәм Хөкүмәте хакимияте җитәкчесе Андрей Гальцин, Милли сәясәт министры Лариса Буранова, Удмуртия Республикасының Мәдәният һәм туризм министры Владимир Соловьев, Россия Дәүләт Думасы депутаты Алексей Загребин, УР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Софья Широбокова, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе урынбасары Данис Шакиров, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, Халыклар дуслыгы йорты җитәкчесе Ирек Шәрипов, Удмуртия шәһәр-районнарында эшләүче милли оешма җитәкчеләре, әгъзалары, милли хәрәкәт ветераннары катнаштылар.

 

Әлбәттә, 25 еллык тарихны 3-4 сәгатьлек кичәдә генә яктыртып бетереп булмый. Татар иҗтимагый үзәген булдыру һәм аны саклап…

6 октября 2016 г.

29 сентябрьдә “Яңарыш” газетасы редакциясе, Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе, Татар иҗтимагый үзәге ярдәме белән “Спартак” халык иҗаты йортында мөнәҗәт әйтү бәйрәме узды. Бәйрәмдә Кияс, Балезино, Камбарка районнарыннан, Сарапул, Чайковский, Воткинск, Ижау шәһәрләреннән, Татарстанның Әгерҗе районыннан мөнәҗәт әйтүчеләр катнашты.
Татарның халык иҗаты бик бай — ул күп төрле: әкиятләр, җырлар, бәетләр, мәзәкләр, табышмак­лар, мәкаль-әйтемнәр, риваять-легендалар, дастаннар. Шулар арасында иң үзенчәлеклесе — мөнәҗәтләр. Тарихыбыз­дан күренгәнчә, халкыбыз гомер-гомергә моң-зарлы булган. Сагыш һәм бетмәс-төкәнмәс өмет белән сугарылган менә шул моң-зардан мөнәҗәтләр туган. Телдән-телгә күчә-күчә бик борынгыдан бүгенгебезгә килеп җиткән. Күпчелек мөнәҗәтләрнең эчтәлегендә дини мотивлар өстенлек итә. Күп еллар буе динне кыс­рыклауга карамастан, мөнәҗәтләр халык күңелендә гасырлар буе кадерләп, түкми-чәчми сакланып килгән.
Безнең көннәрдә милли тел, гореф гадәтләр, Ислам дине яңадан туу чоры кичерә. Шуның белән бергә мөнәҗәтләрнең дә фаҗигале язмышы үзгәрә: хәзер алар газета-журнал битләрендә басылалар, радио-телевидениедән яңгырыйлар, аларга багышлап аерым җыентыклар, кассета-дисклар чыга. Күренекле артистлар Гөлзада Сафиуллина, Зөһрә Сәхәбиева, Ильяс Халиков һәм башкалар сәхнәләрдә мөнәҗәтләр әйтәләр.
Мөнәҗәтләр…

6 октября 2016 г.

21-24 сентябрь көннәрендә Кырымның Бахчасарай районында IX Бөтенроссия “Түгәрәк уен” татар фольклоры фестивале узды. Кара диңгез буендагы “Бригантина” балалар лагере Россиянең егермегә якын төбәгеннән килгән фольклор төркемнәрен — 500 гә якын кешене үзенә сыендырды. Удмуртиядән әлеге фестивальдә «Асылъяр» җыр һәм бию төркеме катнашты.
Быелгы программа конкурс рәвешендә оештырылмаган. Моңа кадәр узган конкурсларда иң яхшы дип табылган коллективларны җыйганнар. Фестивальне оештыруда Татарстан Мәдәният министрлыгы белән беррәттән Бахчасарай муниципаль районы да актив катнашкан. Районның алты авылында концертлар оештырылган. Фестивальдә Татарстан Республикасы, Әстерхан, Самара, Свердловск, Киров, Түбән Новгород, Омск, Оренбург, Төмән, Ульяновск, Чиләбе, Волгоград, Пенза өлкәләре, Пермь ягыннан килгән милләттәшләребез үз төбәкләренең күркәм гореф-гадәтләрен, җыр-биюләрен тәкъдим иткәннәр. Шулай ук Башкортстан, Мордовия, Мари Иле, Удмуртия, Чуашстанда гомер итүче татарлар да Кырымдагы кан кардәшләребез белән тәҗрибә уртаклашкан, дуслык күперләрен тагын да ныгыткан. Фестивальнең тантаналы ачылышында Кырым кардәшләребез кодалык, туй йолаларын чагылдырган җырлы-биюле композиция тәкъдим иткән. Бахчасарайның “Авдет” (“Кайту”) һәм “Эбедиет” (“Мәңгелек”) ансамбльләре артистларының чыгышлары алкышларга күмелгән.
Фестивальдән кайткач,…

24 сентября 2016 г.

2016 елның  22 сентябре төнендә озак авырудан соң  Мәсгуд Вахит улы Гаратуев вафат булды. Аңа 18 октябрьдә 88 яшь тулган булыр иде.

Удмуртия Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре, Бөтендөнья татарлары Конгрессының беренче лауреаты (диплом № 001) Мәсгуд Гаратуев безнең өчен (танышлары, фикердәшләре, шәкертләре, милли хәрәкәт казанында азмы-күпме кайнаган кешеләр өчен) – ифрат күпкырлы, катлаулы шәхес. Ул теләсә нинди аудиторияне сәгатьләр буе авызына каратып тотарга сәләтле эрудит иде. Татар милләтенең көчле фанаты. Корыч ихтыярлы һәм куәтле оештыручы, һичшиксез, лидер. Әгәр татарның борынгы патшалары һәм ханнары арасыннан соңгысы гына да Гаратуев сыйфатларына ия булса, без әле бүген дә бөек милли дәүләтебезнең кадерле һәм бәхетле балалары булыр идек. Гаратуев – үз сүзенә хуҗа. Аның сүзе эшеннән аерылмады. Ул әйткән ике җөмләне мисалга китерик: «Күңелем белән шуны тирән аңладым: милли мәсьәләләрне чишәр өчен профессионал-революционер кирәк, дөреслекне сөйли алырлык, кешеләрне ышандыра алырлык, зур абруйлы һәм иң нык киртәләрне җимерү куәтенә ия булган лидер-шәхес кирәк. Шундый җитәкчесе булмаган милли…

24 сентября 2016 г.

В ночь на 22 сентября 2016 года после долгой болезни скончался Масгуд Вахитович Гаратуев –почетный и первый президент Татарского общественного центра Удмуртской Республики, Заслуженный работник образования Удмуртской Республики. 18 октября ему исполнилось  бы 88 лет.

Гаратуев Масгуд Вахитович–  был крайне многогранной  личностью, сильным, настоящим лидером татарского народа, мощным организатором, умел говорить правду и   убедить людей.   Всю свою жизнь посвятил служению народу, внес большой вклад в развитие татарской национальной культуры, образования и сохранение стабильности межнациональных отношений в республике.

При  главенствующей роли  Масгуда Вахитовича стало построение первой в истории России системы национально-культурного самоопределения  татарского народа, исторически проживающего за пределами национальной республики.

Он смог создать сеть татарских общественных национальных организаций в Удмуртской Республике, объединив их в Татарский общественный центр.  Его усилиями в 90-ые годы  была  создана единая система воспитания детей в национальном духе,  в школах республики открылись татарские классы, в детских садах —  татарские группы, в педагогическом колледже и УДГУ начали подготовку национальных кадров:  учителей и…

11 августа 2016 г.

Агымдагы елда милли җанлы яшьләрне берләштерүче XVI Татар яшьләре көннәре 11-16 июль көннәрендә «Идел» яшьләр үзәге базасында узды.
Җыенда Татарстаннан тыш, илнең 22 төбәгеннән һәм Төр­киядән барлыгы 150 кеше катнаш­ты. Татар яшьләре көн­нәренең программасында татар теле, тарих, дин, вокал, хореография, гарәп каллиграфиясе буенча дәресләр узды. Делегатлар күпсанлы семинар-тренинг, «түгәрәк өстәл», диспутларда фикер алыштылар, дәүләт һәм иҗтимагый оешма җитәкчеләре, массакүләм мәгълүмат чаралары вәкилләре белән очрашуларда катнаштылар. Форум программасын Казан шәһәренә, борынгы Болгар шәһәренә экскурсияләр бизәде. Татар яшьләре өчен «Татар кызы», «Татар егете», «Танцпол йолдызы», «Идел моңы» кебек иҗади бәйгеләрдә үз сәләтләрен сынау мөмкинлеге дә бирелде. Читтән килгән егет-кызлар үз проектларын: Новосибирск вәкилләре “Йөзгә — бер” уенын, Санкт-Петербург кунаклары “Сабантуй ШОУ” программасын, Свердловск яшь­ләре исә “Гүзәл килен” тамашасын тәкъдим ит­теләр.
Татар федераль мил­ли-мәдәни автономиясе рәисе, Россия Дәүләт Думасы депута­ты — Татар яшьләре көннәрен оештыручыларның берсе Ил­­дар Гыйльметдинов: “Җыенның беренче елларында эшне милли җанлы яшьләр тәкъдиме белән башладык. Аның тамырлары узган гасырга, Советлар Союзына ук барып…

11 августа 2016 г.

Июльдә Актаныш районы Татарстанның 33 районыннан, Россиянең 22 төбәгеннән һәм 11 чит илләрдән килгән “Ак калфак” оешмасы вәкилләрен үзендә кабул итте. Әлеге чарада барлыгы 150 делегат катнашты, шул исәптән без икебез Удмуртиядән идек. Безне балаларга искиткеч яллар оештырган “Бүләк” лагерена урнаштырдылар. Шул көнне үк Актанышның үзешчән сәнгать ияләре катнашында тамаша карадык. Район үзәге буенча сәяхәт кылдык. “Актаныш” универсаль спорт залы, “”Җиңү” паркында, сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернатында, “Лачын” хоккей клубында, балалар бакчаларында булып кайттык. Кич белән безне Киров авылының данлыклы театр коллективы каршы алды.
Икенче көнне безне авыл туризмы белән таныштырырга ниятләделәр. Иртәнге 6 сәгатьтә лагерь тормышы башланды. Мин үзем “Кояшкай” отрядының командиры буларак, лагерь флагын күтәрергә лаек булдым. 1983 елда Татарстанда Аккош күле янындагы лагерьда пионервожатый булып практика узган чакларым күз алдына килеп басты. Соңыннан 5 юнәлештә авыллар белән танышырга таралыштык. Иске Кормаш җирлегендә өч сәнгать эшлеклесенә — Васыйл Мәликов, Зилфәт Басыйров, Әсхәт Сәфәргалинга — элмә такталар куелды. Бу авылда һөнәрчелек…

11 августа 2016 г.

Ниһаять, көтелгән көн килеп җитте. Удмуртия мөселманнары зур куаныч, шатлык хисләре кичерә бу көннәрдә. 2016 елның 10 август көне Удмуртия мөселманнары тормышында зур вакыйга булып тарихка кереп калачак, чөнки бу көнне Ижау шәһәрендә Үзәк мәчет ачылды.
Мөселманнар бу көнне 13 ел көтте. Мәчет урынында 2003 елның 11 августында беренче өмә үткәрелеп, намаз укылды һәм Удмуртия мөфтие Габдулла хәзрәт беренче казыкны да үзе каккан иде.
Иман йортын төзүне “Альтон” оешмасы рәисе, Удмуртия мөфтие урынбасары Нәгыйм Каюмов һәм Удмуртия ТИҮ Президенты Фнүн Мирзаянов җитәкләде. (Кызганычка каршы, Фнүн Гавас улы арабызда юк. Урыны җәннәттә булсын!) Мәчет төзелешен әйдәп баручы Нәгыйм Каюмов: “Мәчет өчен төрле архитекторлар үз проектларын тәкъдим иттеләр. Алар арасыннан иң уңае дип Казаннан Айрат Шәвәлиев проекты табылды. Аны да бераз үзгәртергә туры килде. Финанс мөмкинлекләре чикле булу сәбәпле, төзелеш ике ел туктап торды. Ниһаять, төрле оешмаларның, гади халыкның, Татарстан һәм Удмуртия хөкүмәтләренең ярдәме белән төзелеш тәмамланды….

30 июня 2016 г.

Шәhәрдә яшәүче татарлар өчен Сабантуй — ял итү бәйрәме генә түгел, ә милли тәрбия бирү, халыкны берләштерү, гомумән, милләтне саклау чарасы да ул. Инде без бер ай дәвамында тирә-юньдә барган сабантуйлар “казанында” кайныйбыз. Чираттагы Сабантуй Сарапул шәhәренең 25нче мәктәп каршында оешкан ял hәм тернәкләндерү лагерына йөрүче балалар өчен уздырылды. Мин алдан ук йөзләп балага милли рухта зур бәйрәм ясаганнары өчен аны оештыручы 25нче мәктәп укытучыларына, “Электрон” мәдәният йорты вәкилләренә hәм Татар иҗтимагый үзәге активистларына рәхмәтемне җиткерәм.
Бәйрәм барышында ике дистә ел чамасы гомеремне шәhәр hәм балалар сабантуйларын оештыруга, татар теле дәресләрен укытмаган елларда да балаларга тәрбия бирү эшләрен татар милли гореф-гадәтләрен күрсәтү белән бергә үреп алып барган укытучы буларак, башыма төрле уй-фикерләр килде, балачак хәтирәләрем дә яңарды.
Үзем, авыл баласы буларак, чын татар сабантуйларында тәрбияләнеп үстем (хәер, шулай икәнен хәзер генә аңлыйм). Үсмер вакытымда булган бер хәл хәтеремдә уелып калган: сабантуйга барырга җыенып беткәч кенә аяк киемем юклыгы ачыкланды. Сәбәбен төгәл генә…