Новости


28 апреля 2021 г.

Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе балаларда туган те­ле­безгә кызыксыну, мәхәббәт уяту максатыннан ел саен “Туган телем — иркә гөлем” фестиваль-конкурсын уздыра. Быелгы фестиваль нинди үзен­­чәлекләре белән күңелгә кереп калды? Укытучылар, укучылар нинди фикерләр белән таралыштылар икән? Язмамда шушы сорауларга җавап эзләргә тырыштым.

Быел да укучылар “Шигырь уку”, “Рәсем”, “Көмеш каләм” номинацияләрендә үзләрен сынадылар. Моңа кадәр фестивальдә катнашырга теләк белдерүчеләрнең саны 200 дән артмый иде, ә быел 405 баланы җәлеп итә алды. Мин үзем шәхсән иншалар өчен җаваплы кеше буларак, һәрбер язманы энәсеннән җебенә кадәр укыдым. Һәр автор эзләнгән, милләтебез турында уйланган. Шул язмалар арасында безне таң калдырганы Можга медицина көллияте студенты Алия Галимованың иншасы булды.
Ул — Кукмара авылында үскән кыз, рус мәктәбен тәмамлаган, моңа кадәр татар телен өйрәнүгә әллә ни игътибар бирмәгән. Можга шәһәренә килгәч кенә күңелендә милли горурлык уянган. Фестивальдән соң, Алия белән якыннан аралаш­тык. “Мин мондый иҗади татар бәйгесендә беренче тапкыр катнаштым. Чара күркәм итеп оештырылган. Бик ошады. Иң сөендергәне:…

24 марта 2021 г.

20 мартта Ижау шәһәренең Халыклар дуслыгы йортында беренче тапкыр республикакүләм “Татар малае һәм татар кызчыгы” конкурсы үтте. Аны Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе канаты астында эшләүче “Ак калфак” хатын-кызлар оешмасы уздырды. Конкурста 5-7 яшьлек 4 малай һәм 5 кыз катнашты. Конкурс биремнәре җиңелләрдән түгел иде. Һәр бала татар телендә гаилә шәҗәрәсе белән таныштырды. “Теремкәй” әкиятендә рольгә керү өчен дә, һөнәреңне күрсәтү өчен дә татар телен белү таләп ителде. Әмма сәхнәдә бер генә бала да каушамады. Барысы да җитди итеп әзерләнгәннәр, һәрберсе лаеклы итеп чыгыш ясады. Конкурска әзерләнгәндә әти-әниләр дә күп көч куйганнар. Балалар шәҗәрәләре белән (4 буын турында сөйләү мәҗбүри иде) таныштырганда, әти-әниләре әзерләгән видеоязмаларга карап сөйләделәр. Аларның карт әби-бабайлары кочагына сыенып утыруларын, авылда кош-кортлар, мал-туарлар арасында йөрүләрен, авыл тормышын үз итүләрен күреп сөендем.

Ә изүне балалар өйдә әзерләп килгән иделәр. Әти-әниләр баланың ничек изү эшләп утыруларын видеога төшергәннәр. Балезинодан килгән Нияз һәм Динара Касимовларның…

26 сентября 2019 г.

Музейга килеп керү белән күз бөтен стенаны биләп алган авыл фонына төшә. Әнә зәңгәр күк астында Зөлфәт әфәнденең туып-үскән йорты, балачакта елгага таба йөгергән кычытканлы сукмак, ерак түгел якыннары яткан мәңгелек йорт. Бераз түбәнрәк җиккән ат (агачтан ясалган), арбада әби белән бабай, сандыклар. Янда гына ялтырап торган агачтан ясалган матур кое. Бераз атласак, татар йортына керәбез. Акшарлаган ап-ак мичтә учак ялкынында чуен чүлмәктә нәрсәдер пешә кебек тоела. Уртадагы түгәрәк өстәлдә кунак көткәндәй җиз самавыр утыра. Бәллүдә бала йокымсырый. Чиккән мендәр тышлары, тәрәзә пәрдәләре, кашагалар – болар барсы да, гүя вакытларны туктатып, авылда узган балачакка, яшьлеккә кайтара. Менә, эш коралларын алып, авыл халкы печәнгә китәр төсле. Туку станогы артында әби утыра, бабай исә китап битләре актара. Сәяхәтне дәвам итәбез. Киштәдә гармун-баяннар, музыка уен кораллары, патефоннар, радиоалгычлар, җиз самавырлар тезелгән. Тагы да стенага күз салсак, пионер, комсомол булган чаклар искә төшә. Борынгы сәгатьләрнең күплеге вакытның мәңгелек түгел икәнен искәртә.
“Экспонатларны ун ел элек…

19 сентября 2019 г.

15 сентябрьдә Казанда “Татар кызы — 2019” халыкара конкурсының ярымфиналы узды. Татарстан башкаласында 6 илдән һәм Россиянең 20 төбәгеннән килгән 27 катнашучы татар телен, мәдәниятен, тарихын һәм гореф-гадәтләрен белүдә, интеллектуаль сорауларга җаваплар биреп һәм аш-су пешерү буенча сынаулар үттеләр. Шулай ук конкурсантлар борынгы Болгар шәһәрендә ата-бабаларыбызның милли тарихын өйрәнделәр.
Ярымфинал дүрт көн дәвам итте. Югарыда санап кителгән сынау нәтиҗәләре буенча жюри 14 финалистны билгеләде. Алар арасында Швеция һәм Үзбәкстан вәкилләре дә бар. Удмуртия данын шулай ук конкурс финалына үткән Халыклар дуслыгы йорты методисты, республикада “Татар кызы” конкурсында җиңүче Дилия Харисова яклаячак. Кызлар финалга 10 көн кала конкурска нык­лап әзерләнә башлаячаклар. Алар белән хореография, вокал, сәхнә сөйләме буенча иң яхшы педагоглар эшләячәк, катнашучылар шулай ук экскурсияләр һәм мәдәни чараларда да булачак.
Быел “Татар кызы-2019” халыкара конкурс финалында: Татарстан Республикасының атказанган артисты, опера җырчысы Илүсә Хуҗина, Татарстан Республикасының атказанган артисткасы Алинә Шәрипҗанова, альтернатив татар музыкасы вәкиле Илгиз Шәйхразиев, М. Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера…

12 сентября 2019 г.

Август ахырында Казанда «Милләтебез хәзинәләре» балалар лагереның профильле сменасы узды. Аны “Идел” татар яшьләре үзәге оештырды. Чараның максаты — Россия төбәкләрендә яшәүче татар балаларын берләштерү. Аларга телне, гореф-гадәтләребезне, мәдәниятебезне, тарихыбызны өйрәтү.

Лагерьга 12-16 яшьлек егетләр һәм кызлар чакырылган иде. Һәр елны «Милләтебез хәзинәләре» программасы кызыклы һәм бай эчтәлекле булуы белән аерылып тора. Алар өчен тарих, ана теле, вокал, кул эшләре, аш-су буенча остаханәләр, экскурсияләр, музейларга һәм театрларга барулар оештырылды.
Лагерьга барлыгы илебезнең төрле төбәкләреннән 100гә якын бала җыелган иде. Алар арасында Удмуртиядән дә малайлар-кызлар булуы сөендерә. Әйдәманнары Ижау кызы – Айгөл Гыймазиева. Ул 6 ел “Асылъяр” җыр һәм бию ансамбленә йөрде, хәзер дә Удмуртиянең милли тормышында актив катнаша. “Мин үзем «Милләтебез хәзинәләре» профиль сменасында бала чагымда ял иттем. Хәзер инде үземне дә әйдәман булып эшләргә чакыргач, мин анда бик теләп бардым. Быел инде икенче тапкыр. Мәктәптә укыганда да әйдәман булганым бар иде. Шуңа күрә бу өлкәдә тәҗрибәм бар дип курыкмый әйтә алам….

3 июля 2019 г.

29 июньдә иртә таңнан коеп яңгыр ява башлады. Без, Ижау шәһәренең Сабантуй бәйрәмен
оештыручылар, яңгырга чыланып, манма су булсак та, әзерләнүдән туктамадык. Ходай Тәгаләнең рәхмәте киң һәм кодрәтле! Бәйрәм башланыр алдыннан ялтырап кояш чыкты! Көн буена безгә Сабантуйны матур итеп үткәрергә вакыт бирде. Милли бәйрәмебез ахырына якынлашканда, кабат коеп яңгыр яварга тотынды. Кичке Сабантуйга күк йөзе ачылып, бәйрәмебез дәвам итте.

2019 елның Ижау шәһәре Сабан туеның прологы агымдагы елда Габдулла Тукайның “Туган тел” шигыренең һәм легендар Михаил Калашниковның 100 еллыгына багышланды. Бәйрәмнең тантаналы өлешендә Удмуртия Республикасы Хөкүмәте рәисе урынбасары Анастасия Муталенко, шәһәр башлыгы вазифасын вакытлыча үтәүче Денис Логинов, Ленин районы башлыгы Рамил Гайнуллин, Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе рәисе Рәмзия Габбасова, Татар иҗтимагый үзәге рәисе Илсур Гафиуллин, Татарстан Респубикасы Саба районы башлыгы Рәис Миңнеханов катнашты. Тугыз ел дәвамында Саба районы безнең милли бәйрәмебезгә куратор булып тора. Без алар белән даими аралашып яшибез. Сабантуй мәйданында тәҗрибә уртаклашабыз. Бу юлы да алар 90 кешелек делегация белән…

27 февраля 2019 г.

22 февральдә Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе Татарстан Республикасының Мәдәният министр­лыгы ярдәмендә тормышка ашырган “Татар базары бистәсе тарихы” проекты кысаларында Ижау шәһәренең 12нче мәктәбендә фәнни-эзләнү конференциясе узды.
Анда 10, 12, 97нче мәктәп һәм 6нчы гимназия укучылары катнаштылар. Һәр чыгыш мактауга лаеклы, үзенчәлекле иде.
Иң беренче булып 97нче мәктәп укучысы Фатыйма Шәмсетдинова чыгыш ясады. Ул үзен сәхнәдә иркен тотуы, фәнни эшен кәгазьдән карап кына сөйләмәве белән игътибарны җәлеп итте. Илдана Хыялиева (12нче мәктәп) фәнни эшен әзерләгәндә бик күп кешеләр белән әңгәмәләр корган, иптәшләре арасында сораштырулар уздырган һәм нәтиҗәдә бик күп саннар, факт­лар туплаган. Илдана күпчелек яшьтәшләренең “Спартак” халык иҗаты йорты турында ишетеп тә белмәүләрен ачыклаган. Ул әлеге эше белән сыйныфташлары алдында да чыгыш ясаячагын әйтте.
10нчы мәктәп укучылары Анастасия Шкляева һәм Анастасия Цветкова мәктәпләрендәге Муса Җәлил музее белән таныштырдылар. Кызлар экскурсовод булгач, музейда туп­ланган мәгълүматларны яхшы беләләр һәм аны башкаларга оста итеп җиткерделәр. Конференциягә музейда сакланган альбомнарны да алып килгәннәр. Иң күләмле эш 97нче мәктәп укучысы…

25 февраля 2019 г.

1992 елның декабрендә Удмуртия татар иҗтимагый үзәге активистлары һәм оешма җитәкчесе Мәсгуд Вахит улы Гаратуев тырышлыгы белән Удмуртиядә беренче тапкыр “Ижау моңнары” татар җыр бәйгесе уза. Ул вакытта милләттәшләребез зур активлык күрсәтә. Республиканың төрле төбәкләреннән бик күп җырчылар катнаша. Соңрак анда катнашкан җырчылар, баянчылар халкыбызның яраткан башкаручыларына әверелә. Алар Ирек Мөхәммәтҗанов, Таңсылу Бәйрәмгулова, баянчы Илфат Нурмөхәммәтов һәм башкалар. Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясен Ирек Шәрипов җитәкләгән вакытта — 2010 елның декабрендә – фестивальнең икенчесе уза. Ул вакытта фестивальнең иң олы бүләге — гран-прига “Асылъяр” җыр һәм бию ансамбле лаек була. 2016 елның декабрь аенда үткән өченче “Ижау моңнары” фестивале кысаларында бик күп чаралар үзды. Татарстанда нәшер ителүче журнал-газеталарның редакторлары, журналистлары кунакта булды. Алар Габдулла Тукай исемендәге 6 нчы санлы гимназиядә, 107нче балалар бакчасында “Калфак туе” бәйрәмендә катнаштылар. «Яңарыш» газетасы хәбәрчеләре, ижау­лылар белән очраштылар, “Чулпан” үзешчән театрының “Шикәрем син, балым син” драмасын тамаша кылдылар. “Удмуртия татарларының милли-мәдәни хәрәкәтенең матбугат чараларында чагылышы” исемле…

14 февраля 2019 г.

2019 ел Россиядә Театр елы дип игълан ителде. Бу уңайдан профессиональ, үзешчән театрлар бик күп спектакльләр сәхнәләштерәләр, чаралар үткәрәләр. Сарапул шәһәрендә Рәшит Йосыфҗанов җитәкчелегендә татар халык драма театрының эшләгәнен бик күпләребез хәтерлидер. Әлеге театр сәхнәләштергән “Утлы өермә”, “Рәйсә”, “Муса Җәлил”, “Шоңкар” “Сандугач килде безгә” әсәрләрендә уйнаган үзешчән артистлар ул елларны сагынып искә алалар.
“Театр уйнарга үзешчәннәрне тулай торакларга, заводларга кереп эзли идем. Шәһәрнең базар каршындагы скверында (“Мәхәббәт бакчасы”) татар биюе кичәләре үтә иде. Шунда барып, кызларны биергә чакырып, сөйләштереп, үзешчән сәнгатькә чакырам. Әгерҗе районының Тугызбуй авылларына, Ижау, Чайковский шәһәрләренә гастрольләр белән бара идек. Спектакль куябыз, икенче өлеше концерт була иде”, — дип искә ала Рәшит ага. 1988 елда ул театрдан китеп, заводка эшкә керә, ул китү белән театр таркала. “Пенсиягә чыгу белән кире театрга кайтам дип яшәдем. Ләкин кинәт тавышсыз калдым. Әнә шулай итеп минем хыялларым чәлпәрәмә килде”, — диде ул. Әнә шул еллардан бирле шәһәребездә театр куючы юк. Ләкин Рәшит…

14 февраля 2019 г.

Уян, татар, уян инде,
Уян син, дип кояш чыга.
Тор да кузгал изге эшкә,
Бу җыр шуңа булсын дога.
(Г. Тукай)

Татар дөньясында нинди генә үзгәрешләр булмасын, яхшы яккамы яки ямангамы, үзен чын татар дип хис иткән кеше аңа битараф кала алмый. Сарапулда соңгы елларда эшләребез мактанырлык булмаса да, татарларга үз йортлары кирәклеге турындагы сүз һаман да ешрак яңгырый башлагач, халык уянып киткәндәй булды. Чыннан да, шәһәребездә милли хәрәкәтне җанландырып җибәрергә, эшләргә уңай шартлар юк иде. Әйдәп баручы милләтпәрвәрләребез тырышлыгы белән максатыбызга ирештек. Хакимият бусагаларын шактый таптаганнан соң, Гагарин урамындагы биш катлы йортта 170 квадрат метр мәйданлы булдык. Бирүен бирделәр, тик өстебезгә мәшәкать тә ауды. Татарда “ике хуҗалы өйдә чүп тездән булыр“ дигән мәкаль бар. Бер оешмадан икенчесенең карамагына күчеп йөреп, ярты гасыр дәвамында ремонт күрмәгән, ташландык хәлгә килгән бүлмәләрне рәткә китерү шактый зур чыгымнар сорый иде. Күмәклек, бердәмлеккә өмет то-тып, ниятләребезне аңлатып, ике атна алдан игъланнар биреп, өндәүләр таратып, йортыбызда җыелыш үткәрергә…